تمدن کنونی غرب که وجه غالب آن رویگردانی از دین و تأکید افراطی بر علوم تجربی است، از آغاز پیدایش و نضج، همواره موافقان و مخالفانی داشته است. این امر در جامعه اسلامی ما نیز مستثنی نبوده است. در میان اندیشمندان و روشنفکران جامعع ما که منتقد جدی تمدن غرب به شمار می‏رود، می‏توان از شهید «سید مرتضی آوینی» نام برد. وی در آثار گوناگون قلمی و بیانی خویش به نقد و بررسی تمدن غرب پرداخته، مبنا و بنای این تمدن را به چالش کشیده است.

به همین منظور خبرگزاری فارس با حجت‌الاسلام عبدالعلی رضائی عضو کمیسیون حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی و عضو هیئت علمی فرهنگستان علوم اسلامی گفت‌وگو یی کرده است که مشروح آن در پی می‌آید.

3 نگاه مختلف درباره دین و تکنولوژی وجود دارد

لطفا قبل از بیان دیدگاه شهید آوینی نسبت به غرب، بهتر است اقسام نگاه‌هایی را که در مورد غرب است بررسی کنید و نظرگاه شهید آوینی در این طبقه بندی را بیابید؟

انقلاب اسلامی با قابلیت اثبات حضور اسلام ناب در صحنه عمل این سؤال جدی را پیش روی غرب مطرح کرد که دین می‌تواند وارد حوزه زندگی اجتماعی بشر شود. لذا نگاه حداقلی به دین تبدیل به یک نگاه حداکثری شد، یعنی دین هم برای تمامی شئون سیاسی، فرهنگی و اقتصادی زندگی برنامه دارد، اما در ابتدا این پیام در حد یک مفهوم نظری بود، و حداکثر این مفهوم ناظر به تغییرات ساختاری عینی نیز می‌شد. یعنی همانگونه که غرب مفهوم لیبرال دموکراسی را در حوزه نظری طرح کرد و توانست مفاهیم را در معادلات کاربردی جریان بدهد و نهایتا در زندگی بشر جاری سازد. عین همین روند در تئوری جدید مهندسی تمدن اسلامی مطرح شده است. که دین برای تنظیم زندگی فردی و اجتماعی بشر برنامه دارد. یعنی مفاهیم دینی فقط برای حوزه نظر نیست بلکه تمامی حوزه های عاطفه، افکار و رفتار بشر را می‌خواهد سامان دهد.

عدالت وپیشرفت دراندیشه رهبرمعظم انقلاب

عدالت و پیشرفت از جمله مباحث اساسی مطرح شده از سوی رهبر معظم انقلاب در دهه اخیر با رویکرد دستیابی به تمدن اسلامی است.

طرح این بحث در شرایط کنونی بیانگر پیدایش یک چالش جدی بنام عدالت در مقابل جهان غرب می باشد که عاجز از حل آن می باشد و از طرفی، تفکر اسلام ناب محمدی (ص) بیش از پیش در جهان در حال گسترش است. به عبارت دیگر، دوران شکوفایی تمدن غرب به اتمام رسیده و چالش های سنگینی که غرب در سال های اخیر با آن مواجه است، خبر از چنین رخدادی می دهد. از این رو، جهان تشنه رویکرد و منطق جدید در حل معضلات و مشکلات و رسیدن به شرایط مطلوب است و در این میان، تفکر اسلام ناب نقش مهمی می تواند ایفا نماید و عملکرد نظام جمهوری اسلامی در این رخداد تعیین کننده است.

( منتشر شده در خردنامه همشهری )

عاشورا خاستگاه پایداری مقابل ظلم جهانی

نخست

قیام امام حسین ( علیه السلام) در روز عاشورا از محوری ترین عبادات وتصرفاتی است که در تاریخ بشریت انجام گرفته است. شناخت اهداف این حادثه به عنوان فعلی که در یک مقطع تاریخ انجام گرفته با نگاه به عنوان حادثه ای که قبل از خلقت آغاز شده وزمینه چینی شده است و آثار آن نیز تا بعد از قیامت هست. در وسعت نگاه وعبرت آموزی ومسئولیت فردی و اجتماعی  نسبت به این حادثه عظیم الهی سهم تاثیری زیادی دارد.

اهداف قیام امام حسین(علیه السلام)

قیام عاشورا دربردارنده اهداف و انگیزه های مختلفی است. این اهداف در خطبه های امام حسین(علیه السلام) و وصیت نامه‌ی آن حضرت به روشنی ذکر شده که در ابعاد مختلفی قابل مطالعه و بررسی است.

اهداف فردی

تجلی انگیزه‌های اولیاء خدا در اعمالشان بی تردید عالی‌ترین درجات معنوی و انسانی است. اهداف قیام امام(علیه السلام) در بعد فردی، به عنوان قلهی بندگی حضرت حق، دارای دو جنبه است:

باطنی‌ترین انگیزه‌ای كه در انجام این حادثه عظیم می‌توان بیان کرد، پایبندی امام حسین(علیه السلام) به میثاق الهی است که از عالم قبل از خلقت شروع شده است و انبیاء الهی نیز از آن با خبر بوده اند.

کربلا از مقدرات حتمی الهی بوده و به همه پیامبران آن را تذکر می‌دادند وخود پیغمبر خاتم(صل الله علیه و آله وسلم) نیز فرموده: «خداوند خواسته است تورا کشته ببند»

یعنی عبودیت امام(علیه السلام) وفای به عهد و میثاق الهی، برای اجرای هدفی بوده است که حق تعالی درعالم خلقت آن رامهندسی کرده است.

کربلا از یکسو جریان یافتن عبودیت الهی و طریق رحمت به خلق و از سویی دیگر صحنه‌ی ضیافت حق برای امام(علیه السلام) است. از این رو هدف قیام امام(علیه السلام) دارای جنبه‌ی فردی دیگری است..

هدف دیگر قیام کربلا رضایت و تسلیم ولی خدا به قضای الهی می باشد.

عضو واحد نخبگان حوزه علمیه قم افزود: پیوست فرهنگی ازمفاهیم نو پدیده است كه در پی واژگان راهبردی مهندسی فرهنگ، مدیریت فرهنگی توسط مقام معظم رهبری طرح شده است وعلاوه براینكه موضوع مراكزعمده سیاست گذاری قرار گرفت اذهان بسیاری از مراكزعلمی، تحقیقاتی و پژوهشگران را به خود جلب كرده است.

عضو هیئت علمی فرهنگستان علوم اسلامی اضافه كرد: حوزه و دانشگاه باید در زمینه های فكری در كنارهم باشند و اگردر زمینه فكری درست وارد عر صه نشوند دست مدیران اجرایی خالی می ماند و كارهای كشور بخوبی جلو نمی رود.

رضایی بیان كرد: شناسایی تمام ابعاد رشد و توسعه اجتماعی و كیفیت تاثیر پذیری و تاثیر گذاری این ابعاد بر همدیگر از آن جهت اهمیت دارد كه با درك صحیح از مسایل پیشرفت می توان با اقداماتی آگاهانه و پیش گیرانه در مرحله اول از خسارات احتمالی جلوگیری كرد و در مرحله دوم راهبردهای سازگار و برخاسته از فرهنگ خودی را طراحی و در برنامه پیشرفت ساری و جاری كرد.

احوزه های علمیه به عنوان مهمترین و شاخص ترین داعیه دار ترویج و تبیین معنویت و دینداری در طول تاریخ، هماره محور این تحولات و نقطه عطف های تاریخی بوده و هستند. حوزه های علمیه نه تنها جریان ها را راهبری کرده و می کنند بلکه در بسیاری از مقاطع تاریخی، خود، جریان ساز و حادثه ساز بوده اند.

 با این نگرش، مدیریت درونی حوزه ها و یا حتی نگاهی که از بیرون به حوزه های علمیه می شود، به طور جد و حتم می تواند تعیین کننده و سرونوشت ساز هم در چگونگی ادامه حیات حوزه های علمیه و هم کارکردها و مدیریت بیرونی جامعه توسط حوزه ها باشد.

 بر اساس همین رویکرد، می توان اساس شکل گیری انقلاب اسلامی و رهبری داهیانه امام راحل(ره) به عنوان یک حوزوی و عالم دینی را تفسیر و تبیین کرد. با انقلاب بسیاری از نگرش های فردگرایانه و متحجرانه حوزوی تغییر یافت و در ادامه نیز با تغییر رویکرد مواجه شد. از سوی دیگر پس از جریان انقلاب، هم از ناحیه حضرت امام(ره) و هم مقام معظم رهبری، مباحثی مبنی بر تحول در حوزه های علمیه مطرح می شد. این امر در سال های اخیر به طور جد از سوی مقام معظم رهبری در دیدارهایی که به بهانه های مختلف، طلاب و اساتید حوزه های علمیه با ایشان داشته اند، مورد تاکید و سفارش خاصه ایشان قرار گرفته است.

 تحول در حوزه های علمیه چه از لحاظ آموزه ها و تعالیم محتوایی و چه از منظر ساختار و روش، توصیه هایی بوده که ایشان دائما به آن نظر داشته و دارند. مولفه ها و رویکردهایی همچون چرایی و ضرورت تحول حوزه های علمیه، مولفه های مهم و سرنوشت ساز در تحول، تحول بنیادین یا سطحی، تحول بر اساس کدام چشم انداز و در نهایت مخالفت هایی که با این تحول گاها شنیده می شود، موضوعاتی است که در آستانه سالگرد سفر مقام معظم رهبری به قم و دیدار حوزویان با ایشان، ما را بر آن داشت تا در این راستا گفتگوهایی را صاحبنظران این حوزه داشته باشیم.

حجت الاسلام دکتر عبدالعلی رضایی، محقق و پژوهشگر فرهنگستان علوم اسلامی قم، در گفتگوی اختصاصی با خبرنگار شبستان، علاوه بر توضیح و تفسیری از رویکرد به چنین تحولی در سطح حوزه های علمیه، تلاش کرد تا ضرورت هایی که مقام معظم رهبری در این تحول به آن نظر دارند را روشن تر و صریح تر تبیین نماید.

 وی در ابتدای سخنانش با اشاره به اینکه امروزه شیعه توانسته است بعد از هزار و اندی سال به تشکیل حکومت توفیق یابد، اظهار داشت: هر چند مخاطبین خاص این حکومت جهان اسلام می باشد، اما امروزه همه جهان با رویکردهای مختلف از این حکومت انتظارات خاصی را دارند.

 مولف کتاب « الزامات و موانع مهندسی تمدن اسلامی» که بر این باور بود که حکومت اسلامی با نگرش خاصی که منحصر به اوست در جهان مطرح شده است، ادامه داد: بر اساس این نگرش خاص، این حکومت باید بتواند آموزه های خود را تحت مقوله ها و مفاهیم عدالت و معنویت به جهانیان عرضه نماید.

 وی با یادآوری فروپاشی کمونیسم و اضمحلال مولفه های سرمایه داری در جهان، اظهار داشت: امروزه در حالی جهانیان چشم به آموزه ها و تمدن اسلامی دارند که پرچم دفاع از مستضعفین کمونیسم به زمین خورده، و سرمایه داری نیز در تمام ابعاد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و ... چالش ایجاد کرده است.

 مولف کتاب «تحلیل ماهیت تکنولوژی» که مدعی بود نظام سرمایه داری، نظام عدالت محوری را در جهان از بین برده است و صرفا خواهان همه امکانات برای یک حداقل سرمایه دار است، ادامه داد: جایی که دنیا به این مرحله رسیده است، حکومت اسلامی با پرچم تشیع در دنیا مطرح شده و همه انتظارات و امیدها به سوی جمهوری اسلامی است.

هدف از نقد و انتقاد نبايد تخريب باشد

عضو كميسيون حوزوي شوراي عالي انقلاب فرهنگي گفت: نقد و انتقاد بايد براي اصلاح جامعه مطرح شود نه تخريب افراد.

حجت الاسلام والمسلمين دكتر عبدالعلي رضايي در گفت و گو با خبرنگار ايرنا در خصوص ' نقد فرهنگي' خاطرنشان كرد: ضوابط ، قواعد و شاخص هاي نقد در اسلام و غير اسلام متفاوت است، اهداف ما در اصل با اهداف نظام سرمايه داري متفاوت است. 

وي اظهار داشت: ما چون در نقد گاهي از مدل سرمايه داري تبعيت كرديم نتواسته ايم بهره لازم را از اين امر مهم ببريم. 

وي گفت: نقد در همه حوزه ها اعم از فرهنگي، اجتماعي و سياسي از نظر مفهومي بايد برگرفته از مباني ارزشي ما باشد و همان دستورات و تعاليم دين مبين اسلام در نقدهاي ما حاكم باشد. 

رضايي كه از اساتيد برجسته حوزه علميه قم مي باشد، يادآورشد: بايد در نقد عدالت را مراعات كنيم، اگر خداي ناكرده نقد ما تهي از عدالت باشد اين نقد به ضد نقد تبديل مي شود. 

وي اظهار داشت: بايد ببينيم موضوعي كه نقد مي كنيم تا چه اندازه تاثير دارد، بنابراين عدالت از شاخصه هاي اصلي نقد است كه منتقد بايد در مرحله اول آن را مورد توجه قرار دهد. 

رضايي خاطرنشان كرد: ناقد و كسي كه يك موضوع را مي خواهد نقد كند بايد توجه داشته باشد كه هدف از نقد خود چيست؟ اگر فرد مي خواهد فرد و جامعه را اصلاح كند بايد تابع هدف باشد. اگر هدف نقد، اصلاح جامعه است بايد مقياس و ساز و كار هاي آن را در نظر بگيريم.

* به جاي نقد علمي مطالب، افراد را مورد هدف قرار ندهيم 

وي اظهار داشت: اگر ما به جاي نقد علمي يك مطلب، خود شخص را نقد و مورد خطاب قرار دهيم اين با نقد علمي سازكاري ندارد و تنها موضوع جابجا مي شود، نقدها بايد همراه با استدلال باشد. 

رضايي تصريح كرد: در نقد بايد معنويت را رعايت كنيم، موضوع مورد نقد را خوب بفهميم و بعد بدون اغراض سياسي، آن را به بوته نقد بكشيم. 

استاد حوزه و دانشگاه گفت: در نقد بايد علاه بر عدالت و معنويت، عقلانيت نيز حاكم باشد، نقدي كه به يك موضوع يا مطلب داريم بايد داراي ضوابط عقلاني باشد.

*نقد بدون استدلال علمي، ناقص است 

رضايي تصريح كرد: فضاي نقد بايد مستدل باشد، بدون مدرك و دليل نمي توان شخص يا موضوع را نقد علمي كرد، چرا كه در اين صورت نقد ناقص و ضد نقد است. 

استاد حوزه ودانشگاه گفت: در نقدي كه همه ابعاد ديده نمي شود مسير را به انحراف مي برد، در نقد يك بحث علمي، به گمانه هاي ذهني تكيه نكنيم بلكه سخنان و نقادي هاي ما بايد بر ادله استوار باشد. 

رضايي همچنين گفت: نقد موضوعات فرهنگي بايد ضابطه مند، قاعده مند و داراي ادله تفاهم باشد، تعبد بايد رعايت و داراي استدلال باشد. 

وي اظهار داشت: تفاهم در نقد بايد به گونه اي باشد كه ادله تفاهم شود. اگر نقدي كرديم كه براي ديگران قابل تفهيم نبود موثر نخواهد شد، امر و نهي بايد براي همه قابل فهم باشد، بنابراين در نقد معنويت، جهت گيري ديني و قابل تفاهم بودن بسيار مهم است. 

معاون راهبردي آكادمي علوم اسلامي در قم خاطرنشان كرد: يكي از مشكلات اصلي ما در نقد اين است كه زبان تفاهم را ايجاد نكرديم، هرگاه نقد و انتقاد بازدارنده شد قطعا يكي از شرايط آن رعايت نشده است. 

رضايي گفت: براي نهادينه شدن فضاي نقد سازنده در كشور، نياز به آموزش و تحقيق و فرهنگ سازي داريم، ما در حوزه نقد، آموزش نداريم و تحقيق و پژوهش در عرصه نقد نيز باعث توسعه جامعه مي شود.

* نقد ما نبايد باعث از بين رفتن كرامت انسان شود 

وي ادامه داد: بعد از 32 سال از انقلاب هنوز نتوانسته ايم مساله نقد را حل كنيم، گاهي نقد را به صورت مفتضح، غيرقاعده مند و ضد ارزش در صدا و سيما مطرح مي كنيم كه باعث از بين رفتن كرامت انساني مي شود. 

رضايي ادامه داد: كساني كه به موضوعي نقد دارند نبايد كرامت انساني را ضابع كنند، نبايد به جاي علمي بحث كردن، حقيقت وجودي انسان مورد هجمه قرار گيرد. 

عضو كميسيون حوزوي شوراي عالي انقلاب فرهنگي گفت: نقد و انتقاد بايد براي اصلاح باشد نه تخريب و اگر جنبه تخريبي پيدا كند مخالف اهداف نقد و انتقادي است كه در اسلام مطرح است. 

رضايي اظهار داشت: وقتي حوزه نقد و انتقاد را از زاويه فرهنگ و مسائل فرهنگي نگاه كنيم جز الگوي پيشرفت ما حساب مي شود و در شاحص هاي اساسي هر جامعه اي كه الگوي پيشرفت دارد بايد فضاي نقد و انتقاد حاكم باشد. 

وي ادامه داد: توسعه و پيشرفت در يك كشور واقع نمي شود مگر بر اساس نقد و انتقاد سازنده. نقد بايد در جهت سازندگي و پيش برندگي اهداف باشد، انتقاد جزو لازمه پيشرفت هر جامعه اي است ولي بايد مطابق موازين و سازنده باشد. 

رضايي تصريح كرد: در حوزه نقشه مهندسي فرهنگي كشور مهمترين چيزي كه در حال بررسي است اين است كه فرهنگ ما بايد داراي روحيه انتقاد پذيري و انتقادي باشد.

روزنامه قدس در گفتگویی با عبدالعلي رضايي، عضو هيأت علمي دفتر فرهنگستان علوم اسلامي به  تحلیل جهاد اقتصادی و اقتصاد فرهنگ پرداخت:

* براي گام گذاشتن در فرآيند جهاد اقتصادي از منظر شما اولويت دادن به کداميک از ابزار جهاد يعني؛ سرمايه، فرهنگ و يا توسعه مناسبات و يا توان سياسي اهميت بيشتري دارد؟
** جهاد اقتصادي مفهومي ارزشي و بيانگر تلاش، مجاهدت در عرصه اقتصاد است. در دهه هاي گذشته نيز شاهد حضور موضوعاتي به همين مضمون در عرصه هاي ديگر از جمله جهاد نظامي، جهاد سازندگي، جهاد علمي، جهاد فرهنگي و... بوديم. جهاد، مفهومي ارزشي و برخاسته از فرهنگ اسلام ناب محمدي(ص) است. ترکيب کلمه جهاد با ديگر موضوعات موجب ارتقاي معنايي آن موضوع مي شود.

جهاد در اقتصاد به معناي عمل و رفتار ايثارگرانه با قصد قربت در «توليد، توزيع و مصرف» ثروت است، بنابراين لزوم تحول و تغيير در نگاه و رويکرد به مقوله اقتصاد ضرورت مي يابد. جهاد اقتصادي فصل تازه اي در تکامل نظريه هاي اقتصاد را رقم مي زند، در صورت تحقق صحيح آن انقلابي عظيم در عرصه جهاني ايجاد مي کند.

تحقق رفتار جهادي در اقتصاد نيازمند تحول در فرهنگ حاکم بر اقتصاد است. مادامي که فرهنگ اقتصادي مبتني بر سودگرايي و سرمايه سالاري باشد، جهاد اقتصادي مورد نظر نظام اسلامي تحقق پيدا نمي کند. به عبارت ديگر هرگاه مفاهيم، تعاريف، سياستها، قوانين، ساختارها، ضوابط و مديريت اقتصاد، حول محور سرمايه تعريف مي شود نمي توان بحث از توليد ثروت بر پايه جهاد، اخلاص و ايثار را به ميان آورد، پس مي توان نتيجه گرفت، از بين ابزارهاي جهاد اقتصادي، فرهنگ، متغير اصلي و ديگر متغيرها در مراحل بعدي داراي اهميت هستند.

گزارش میزگرد پژوهشگران فرهنگستان علوم اسلامی با رادیو سراسری "گفتگو" با موضوع: مبانی و بنیادهای نظری و الزامات الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت در تاریخ:

19/2/1390

مقدمه:

این میزگرد در حاشیه دومین همایش ملی الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت با حضور آقایان عبدالعلی رضایی (عضو هیئت علمی و مسئول گروه راهبردی فرهنگستان علوم اسلامی)، ابراهیم نیک منش (عضو گروه راهبردی فرهنگستان علوم اسلامی) و آقای سمیعی نسب (عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق) برگزار گردید.

مقاله جنابعالی در چه زمینه بوده است؟

نیک منش: بررسی اجمالی مدل شاخص گذاری فرهنگی که رابطه عدالت را از منظر دین در حوزه مهندسی فرهنگی و نقش شاخص گذاری فرهنگی در مهندسی فرهنگی و الگوی پیشرفت که مادر الگوی نقشه مهندسی فرهنگی و نقشه های دیگر است می باشد.

در مقاله شاخص گذاری فرهنگی که جنابعالی ارایه فرمودید چه مواردی و شاخص هایی را مد نظر داشتید؟

نیک منش: اگر نگاه محاوره ای از بالا به پایین نسبت به افق هایی که این قطعات بحث را به همه پوشش و وصل می کند را داشته باشیم خواهیم دید، مقام معظم رهبری طی سال های اخیر مطالباتی را مطرح فرمودند، حال اولین سوالی که پیش می آید رابطه این مطالبات از با یکدیگر چیست؟ وقتی به این مطالبات نگاه کنیم، بحث مهندسی تمدنی را داریم که این مهندسی رویکرد حاکم بر الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی است به این معنا افقی که در بحث پیشرفت و عدالت خواهید دید نگاه تمدنی است یعنی شما باید مبانی دین را در افق تمدنی، در سطح جهان اسلام و جهان بشری ارائه دهید. پس رویکرد وهدف اصلی الگوی پیشرفت حوزه تمدنی و مهندسی تمدنی است که این الگو دارای 4 قطعه و ریزنقشه اصلی می باشد. که این ریز نقشه های عبارتند از: ساختار سیاسی، ساختار اجتماعی، ساختار فرهنگی و ساختار اقتصادی که قطعات اصلی پیشرفت می باشند. بنابراین تعریف الگوی پیشرفت عبارت است از چهار مهندسی؛ 1. مهندسی فرهنگی که در هسته قرار دارد. 2. مهندسی سیاسی 3. مهندسی توسعه اجتماعی 4. مهندسی توسعه اقتصادی که باید طوری حول یک محور مشخص کنار هم قرار بگیرند تا بتوان یک الگویی به نام الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی را محقق کند.

مدل شاخص گذاری فرهنگی رابطه بین ارزش و شاخص را تبیین کرده است که در اینجا حوزه اقتصاد ضروری است اما تابع فرهنگ خواهد بود پس فرهنگ متغیر اصلی است و مابقی نظامات حول فرهنگ شکل می گیرند.

در حوزه تمدنی، چه تمدنی در نظر گرفته شده است؟ تمدن اسلامی یا تمدن ایرانی یا ترکیبی از این دو تمدن یا اصلا تمدن دیگر؟

نیک منش: وقتی ما به پیشینه تاریخ ایران مراجعه کنیم، سه حوزه تمدنی را در این پیشینه شاهد هستیم که این حوزه ها عبارتنداز:  حوزه تمدن ایرانی، حوزه تمدن اسلامی و حوزه تمدن غرب

ما الگویی را که متغیرهای اصلی ناظر به تمام نقاط مثبت این سه حوزه را داشته باشد و سپس برآیند گیری و ارزش گذاری کند را نداریم. الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، می تواند 4 بعد فرهنگ سیاست، فرهنگ اقتصاد، فرهنگ فرهنگ و فرهنگ اجتماعیات را پوشش دهد و حول یک مبنا و نظام ارزشی مشخص این ابعاد را سامان و آرایش دهد تا براساس این نظام سازی صورت گیرد. پس در الگو اول امر مفهوم سازی و دوم ساختار سازی را داریم. رویکرد، رویکردی تمدنی و افق، افق جهانی است.

ما وقتی بخواهیم این الگو را پیاده سازی کنیم. تفکیک این الگو جدید و تمدن چند هزار ساله که تلفیق در بین آن صورت گرفته، باید یک الگو مدیریتی برای آن ترسیم نمائیم. و این که این دو تمدن هر کدام نوعی پیوست فرهنگی هم دارند. چگونه باید عمل و این مسیر را طی کنیم؟ آیا در این همایش به این مقوله توجهی شده است؟

رضایی: در دومین همایش ملی پیشرفت به مقوله الگوی مدیریتی متناسب با الگوی پیشرفت توجهی نشد و مقاله ای انتخاب و ارائه نگردید.

البته بنده مقاله ای تحت عنوان الگوی مدیریت شبکه ای سازوکار نهادینه شدن عدالت و مشارکت حداکثری در الگوی پیشرفت اسلامی ـ ایرانی به رشته تحریر در آوردم و برای همایش ارسال داشتم.

اما در پاسخ به سئوال اول اینکه در طراحی الگوی پیشرفت افق نگاه ما باید تمدنی باشد و هم زمان نیز توجه به زمان (1404) در نظر گرفته شود. بنابراین در طراحی باید افق دور را در نظر بگیریم تا طراحی کامل شکل بگیرد. اما برای اجرا و تحقق الگوی پیشرفت، باید ظرفیت اجتماعی زمان حال را مدنظر قرار دهیم.

پس ما نیازمند یک الگو مبدل یا الگوی تبدیل هستیم که در این الگو شرایط محیطی و ظرفیت جاری کشور در نظر گرفته شود. اگر الگویی، شیب تبدیل نداشته باشد قطعا ما را به هدف مدنظر نمی رساند. بنابراین باید با توجه به بوم  فرهنگی و جغرافیای کشور این طراحی و مهندسی صورت پذیرد. به نظر بنده مبنای مشترک در الگوی پیشرفت، اسلام ناب محمدی (ص)  است که محور وحدت کلیه اقوام ایرانی است.

الگوی مدیریت شبکه ای شامل سه رکن مبانی، مهندسی و مدیریت شبکه ای می باشد که در این مقاله به الگوی مدیریت شبکه ای می پردازیم.

نظام اسلامي در آستانه مهندسي الگوهاي فرا دستي در ابعاد مختلف سياسي، فرهنگي و اقتصادي، چاره اي جز اقدامي فراگير براي طراحي الگوي مديريت شبکه ايي بعنوان رکن مهمي از الگوي پيشرفت ندارد، تا از اين طريق بتواند کليه سازمان ها، نهادها و دستگاه هاي عمومي، خصوصي و دولتي را براي همراهي با اين حرکت بزرگ همراه سازد. حال که اين فرصت براي جامعه سرافراز اسلامي فراهم شده است تا براي اولين بار در سطح ملي، الگويي متفاوت را طراحي و علمياتي کند تا با موفقيت آن، خود الگوئي براي ديگر بخش هاي نظام باشد، بايد آن را مغتنم شمرد و باور کرد که بخش مهمي از چالش هاي اجرايي و مديريتي، با طراحي و به کار بستن اين الگو، مرتفع خواهد شد.

در عين حال نبايد از اين نکته مهم غافل شد که اگر شبکه سازي در سطح کلان جامعه صورت نگيرد و شئون مختلف اجتماعی، تحت مديريت شبکه‌اي نباشند باز بدين معنا نيست که جامعه، سازمان‌ها و آحاد آنها در اين ميدان، زيست نمي‌کنند. در واقع، جامعه و سيستم بي‌بهره از مديريت شبکه‌اي، در عرصه و شبکه‌هاي طراحي شده توسط صاحبان قدرت و ثروت در سطح جهاني، حضور داشته و فعاليت مي‌کنند تا جائي که ناخواسته، از زبان مشترک ارتباطات شبکه‌اي بيگانه، در نظام تصميم سازي و تصميم گيري اجتماع خود بهره مي‌گيرند و فهم خويش را که در يک بستر فرهنگي خاص، شکل گرفته و نضج پيدا مي‌کند در حوزه مديريتي و اجرائي مورد نظر به کار مي‌گيرند.

منابع علمي مديريت پذيرفته‌اند که کاناليزه کردن تصميم و فهم و رفتار، در بستر الگوي شبکه‌اي، به مراتب مؤثرتر و تعيين کننده‌تر از يک الگوي متمرکز غير شبکه‌اي است. چون ساختار تمرکزگرا، همواره طفيلي ساختار قدرتمند شبکه‌اي و متأثر از آن است ولو از وجود چنين شبکه‌اي در درون مرزهاي ملّي خود، بي‌بهره باشد. به بيان بهتر، اگر مديريت کلان جامعه، جريان مديريت شبکه‌اي را با محوريت «ارتباطات بين سازماني» در دست گيرد مي‌تواند براي رشد تصميمات، تفکرات و رفتارهاي فردي، سازماني و اجتماعي ايشان، بستري امن فراهم سازد و ضمن حفظ استقلال و هويت نظام اسلامي، کارآمدي و اثربخشي را بر اساس «جهت» و «مبنا» الهي و اسلامي سامان دهد. اين همان نقطه‌اي است که ضرورت نظام مديريت شبکه‌اي را تمام مي‌کند.